Skip to content

Floral Inspiration Edutainment

RakDok (รักดอก)

กล้วยไม้หวาย


“When two friends understand each other totally, the words are soft and strong like an orchid's perfume.” เมื่อเพื่อนสองคนเข้าใจซึ่งกันและกันเป็นอย่างดี คำพูดจะกลายเป็นสิ่งที่บางเบาแต่มั่นคง ดุจดั่งกลิ่นหอมของดอกกล้วยไม้ - Sara Jeannette Duncan

Meaning

Strength and sophistication
แข็งแกร่ง งามสง่า หรูหรา และอุดมสมบูรณ์
    ในสมัยกรีกโบราณ กล้วยไม้มักเป็นที่รู้จักในนามตัวแทนของความอุดมสมบูรณ์ และเป็นสัญลักษณ์แทนเพศชาย แต่ต่อมาในยุควิคตอเรียนของยุโรป กล้วยไม้ได้กลายเป็นตัวแทนของความหรูหราและมั่งคั่ง และเนื่องจากกล้วยไม้ โดยเฉพาะกล้วยไม้สกุลหวายนั้น มีความแข็งแกร่งและมีความสามารถในการปรับตัวให้เข้ากับสภาพแวดล้อมได้เป็นอย่างดี เราจึงพบไม้ดอกชนิดนี้ได้ในพื้นที่ที่แตกต่างกันไป ตั้งแต่บนเทือกเขาหิมาลัย ผืนป่าเขตร้อน ไปจนถึงพื้นที่แห้งแล้งบางส่วนของทะเลทรายในออสเตรเลีย กล้วยไม้จึงครองตำแหน่งตัวแทนของความแข็งแกร่งและทนทานด้วย ในยุคหลังมานี้ ผู้คนยังใช้ดอกกล้วยไม้สื่อแทนความหมายของความรักแบบบริสุทธิ์ใจในความสัมพันธ์ทุกสถานะ เราจึงมักเห็นการนำกล้วยไม้มาจัดเป็นช่อซึ่งให้อารมณ์ที่อ่อนหวานและงามสง่า รวมทั้งยังสามารถนำมาใช้ได้ในทุกกรณี ทุกกาลเทศะ ตั้งแต่ช่อดอกไม้เจ้าสาว ไปจนถึงช่อดอกไม้แสดงความยินดีในโอกาสที่แตกต่างกันไป

Dendrobiums and other stories
เรื่องอยากบอกของ ‘กล้วยไม้หวาย’ 
    กล้วยไม้หวายมีความสามารถพิเศษในการช่วยดูดสารพิษในอากาศอย่างเช่น สารโทลูอีน ซึ่งเป็นส่วนประกอบของทินเนอร์ และสารไซลีน รวมถึงสารพิษอีกหลายประเภท กล้วยไม้ชนิดนี้จึงกลายเป็นเครื่องฟอกอากาศตามธรรมชาติไปด้วยในตัว นอกจากนั้น ในประเทศจีนยังมีการนำกล้วยไม้หวายไปใช้เป็นเครื่องยาสมุนไพร โดยนับเป็น 1 ใน 50 สมุนไพรพื้นฐานทางการแพทย์แผนจีน ซึ่งรู้จักกันในชื่อ shíhú (石斛) หรือ shíhúlán (石斛) เชื่อกันว่ากล้วยไม้หวายนั้นมีสรรพคุณกระตุ้นภูมิคุ้มกันของร่างกาย เสริมสร้างการมองเห็น บางตำรายังเชื่อว่ามีส่วนช่วยรักษาโรคมะเร็ง และช่วยเสริมสมรรถภาพทางเพศด้วย

History

    กล้วยไม้สกุลหวาย มีต้นกำเนิดทั้งในทวีปเอเชียและหมู่เกาะแปซิฟิกตอนใต้ นับเป็นสกุลกล้วยไม้ที่ใหญ่ที่สุด ได้รับการค้นพบโดยนักพฤกษศาสตร์ชาวสวีเดน นามว่า Peter Olof Swartz ในปี ค.ศ. 1799 ชื่อกล้วยไม้หวายแบบสากลที่เรียกว่า Dendrobium นั้น เกิดจากการนำรากศัพท์ของภาษากรีกโบราณสองคำมารวมกัน คือคำว่า ‘dendron’ ซึ่งแปลว่าต้นไม้ และ ‘bios’ หมายถึงชีวิต ชื่อนี้จึงแปลได้ตรงตัวว่า ‘พืชที่มีชีวิตด้วยการอาศัยอยู่บนต้นไม้อื่น’ ซึ่งเป็นวิถีการเจริญเติบโตของกล้วยไม้หวาย ในปัจจุบันมีการจำแนกกล้วยไม้ชนิดนี้ออกได้มากกว่า 1,000 สายพันธุ์ โดยพบในประเทศไทยประมาณ 184 สายพันธุ์ กล้วยไม้สกุลหวายที่พบในประเทศไทยนั้น มักเป็นกล้วยไม้สายพันธุ์ ‘เอื้อง’ โดยกล้วยไม้หวายนั้นเป็นหนึ่งในสายพันธุ์ที่ได้รับความนิยมจากท้องตลาดเป็นอย่างมาก ทั้งสำหรับอุตสาหกรรมการซื้อขายดอกไม้แบบตัดดอก และการใช้เป็นไม้ประดับภายในบ้าน นี่จึงเป็นสาเหตุที่ทำให้เกิดกล้วยไม้หวายลูกผสมเพิ่มขึ้นอีกหลายสายพันธุ์ โดยมีสีสันและรูปแบบให้เลือกชมกันละลานตา

Culture

    นอกจากชาวไทยจะคุ้นเคยกับการนำดอกกล้วยไม้สกุลหวายมาใช้บูชาพระกันจนชินตาแล้ว กล้วยไม้หวายยังนับเป็นดอกไม้ที่ได้รับเลือกให้เป็นสัญลักษณ์สำคัญในหลายประเทศ ไม่ว่าจะเป็นตราสัญลักษณ์ประจำจังหวัดระนองของไทย เป็นสัญลักษณ์ของเมือง Matsushima ในจังหวัด Miyagi ประเทศญี่ปุ่น เป็นตราสัญลักษณ์ของรัฐสิกขิม ประเทศอินเดีย เป็นสัญลักษณ์ของจังหวัด Maluku ในอินโดนีเซีย และควีนส์แลนด์ ประเทศออสเตรเลีย รวมถึงยังเคยปรากฏอยู่บนธนบัตรของสิงคโปร์ในชุด Singapore Orchid ที่ผลิตขึ้นระหว่างปี ค.ศ. 1967 และ 1976 อีกด้วย

Anecdote

    กล้วยไม้หวายเป็นหนึ่งในสายพันธุ์กล้วยไม้ที่ผู้คนนิยมนำมาผสมจนเกิดสายพันธุ์ใหม่ขึ้นมากมาย โดยหลายชนิดนั้นนำชื่อของบุคคลที่มีชื่อเสียงในด้านต่างๆ มาตั้งเป็นชื่อสายพันธุ์ ไม่ว่าจะเป็น Dendrobium Bae Yong-joon ที่ตั้งขึ้นตามชื่อของนักแสดงชายชาวเกาหลีที่โด่งดัง หรือ Dendrobium Margaret Thatcher ซึ่งตั้งขึ้นตามชื่อของนายกรัฐมนตรีหญิงคนแรกของอังกฤษ และยังมี Dendrobium Joseph Schooling ที่ถูกตั้งขึ้นตามชื่อนักว่ายน้ำชายคนแรกของสิงคโปร์ ซึ่งคว้าเหรียญทองโอลิมปิกมาครองได้ พร้อมกับการทำลายสถิติโอลิมปิกในปี ค.ศ. 2016 หรือแม้กระทั่ง Dendrobium Yip Pin Xiu ซึ่งเป็นชื่อของนักกีฬาว่ายน้ำสาวชาวสิงคโปร์ ที่คว้าเหรียญทองพาราลิมปิกมาครอง พร้อมกับการเป็นเจ้าของสถิติโลกถึงสองรายการในปี ค.ศ. 2008 และ ค.ศ. 2016

Basic Facts

Scientific Name: Dendrobium
Family: Orchidaceae
Colors: ขาว, เหลือง, ส้ม, ชมพู และม่วง (ในหนึ่งดอกอาจมีมากกว่าหนึ่งสี ขึ้นอยู่กับสายพันธุ์)
Seasons: ออกดอกตลอดทั้งปี โดยเฉพาะในช่วงอากาศเย็น (ขึ้นอยู่กับสายพันธุ์)
Length of time to grow: 3 - 6 เดือน โดยประมาณ (ขึ้นอยู่กับสายพันธุ์และสภาพแวดล้อม) ปลูกโดยการปักชำกิ่ง/ แขนง

Reference