Skip to content

Floral Inspiration Edutainment

RakDok (รักดอก)

ราชพฤกษ์


“Here blossoms the beautiful Cassia fistula to welcome the festive April” ดอกราชพฤกษ์เบ่งบานเพื่อฉลองการมาเยือนของเดือนเมษายน - Dr. Sreeremya

Meaning

Shower of gold and good luck
‘สิริมงคล เพิ่มพูน รุ่งเรือง และยั่งยืน’
    ‘ราชพฤกษ์’ แปลความหมายตรงตามชื่อได้ว่า ‘ดอกไม้ของพระราชา’ จึงไม่น่าแปลกใจที่ไม้ดอกชนิดนี้จะได้รับความเชื่อถือในเรื่องของความเป็นสิริมงคล อีกทั้งด้วยความที่มีชื่อซึ่งผู้คนรู้จักกันทั่วไปในนามของ ‘คูน’ ซึ่งพ้องเสียงกับคำว่า ‘คูณ’ อันหมายถึงความเพิ่มพูนเติบโต และเป็นต้นไม้ที่มีอายุยืนยาวและทนทานในเกือบทุกสภาพแวดล้อม เว้นเพียงแค่ในอากาศหนาวเท่านั้น ราชพฤกษ์จึงกลายเป็นไม้ใหญ่ซึ่งหยัดยืนอยู่ในพื้นที่ไหนก็มักสร้างความร่มรื่นสบายใจให้กับผู้คนที่อยู่ใกล้เคียง อีกทั้งดอกซึ่งมีลักษณะเป็นพวงใหญ่งดงามสีเหลืองสดใส มองดูคล้ายหยาดฝนสีเหลืองเจิดจ้า ก็เปรียบเป็นสัญลักษณ์ของพระพุทธศาสนา ชาวไทยในยุคก่อนจึงมักนำราชพฤกษ์มาปลูกไว้ในพื้นที่บ้านเพื่อความเป็นมงคล หากด้วยสภาพความเป็นอยู่ของผู้คนที่เปลี่ยนแปลงไปในปัจจุบัน ทำให้พื้นที่อยู่อาศัยไม่ได้กว้างขวางเหมือนในสมัยก่อน ราชพฤกษ์จึงมีโอกาสอยู่ตามบ้านเรือนน้อยลง แต่มักปรากฏตัวตามถนนหนทางต่าง ๆ มากขึ้น เนื่องจากเป็นไม้ใหญ่ยืนต้นที่นอกจากสวยงามแล้วยังให้ความร่มรื่น

Golden shower and other stories
เรื่องอยากบอกของ ‘ดอกราชพฤกษ์’ 
    นอกจากทำหน้าที่เป็นไม้มงคลดึงดูดแต่สิ่งดี ๆ เข้ามา ตามความเชื่อของคนไทยแล้ว ส่วนต่างๆ ของต้นราชพฤกษ์ยังมีสรรพคุณเป็นสมุนไพรชั้นดีซึ่งชาวไทยและอินเดียใช้รักษาอาการต่าง ๆ มาตั้งแต่ในยุคโบราณ ไม่ว่าจะเป็นฝักแก่ซึ่งมีสรรพคุณเป็นยาระบายหรือใช้ในการกำจัดแมลงศัตรูพืช ฝักอ่อนมีฤทธิ์ในการขับเสมหะ ใบมีสรรพคุณในการฆ่าเชื้อโรค และดอกมีฤทธิ์ในการรักษาโรคในกระเพาะอาหาร สรรพคุณของส่วนต่าง ๆ จากต้นราชพฤกษ์ยังมีอีกมากมาย ตั้งแต่ใช้ในการรักษาโรคผิวหนัง อาการปวดตามข้อ ลดคอเรสเตอรอล ไปจนถึงบรรเทาอาการของโรคซึมเศร้า ช่วยเพิ่มสารต้านอนุมูลอิสระให้แก่ร่างกาย และอีกหลายสรรพคุณ หากแต่ต้องใช้ในปริมาณที่เหมาะสม จากผู้ที่มีความรู้ซึ่งมีความเชี่ยวชาญเท่านั้น เนื่องจากการใช้ผิดวิธีอาจทำให้เกิดผลเสียต่อร่างกายได้

History

    ดอกราชพฤกษ์เป็นดอกไม้ที่มีถิ่นฐานอยู่ในเอเชียใต้ ไม่ว่าจะเป็นปากีสถาน อินเดีย เมียนมาร์ ศรีลังกา รวมถึงยังได้รับการยกย่องให้เป็นดอกไม้ประจำชาติของบ้านเราอย่างเป็นทางการตั้งแต่ พ.ศ. 2544 ราชพฤกษ์เป็นดอกไม้ที่มีความงดงาม มีสีเหลืองสดใสเปรียบได้กับพุทธศาสนา และยังตรงกับสีประจำวันพระราชสมภพของในหลวงรัชกาลที่ 9 ด้วย

Culture

    คนไทยในสมัยโบราณเชื่อว่าราชพฤกษ์เป็นต้นไม้มงคลที่ควรปลูกไว้ทางทิศตะวันตกเฉียงใต้ของบ้าน ว่ากันว่าจะทำให้ผู้อาศัยมีความเจริญรุ่งเรือง มีเกียรติยศ ศักดิ์ศรี และด้วยความที่เชื่อกันว่า ราชพฤกษ์ หรือ คูน นั้นเป็นต้นไม้ศักดิ์สิทธิ์ จึงมักมีการนำใบราชพฤกษ์ไปใช้เป็นส่วนประกอบในพิธีทำน้ำพระพุทธมนต์เพื่อสะเดาะเคราะห์เสริมดวงชะตา ในตำราไม้มงคล 9 ชนิดของไทย ยังมีการระบุไว้ว่าราชพฤกษ์คือไม้ซึ่งเป็นสัญลักษณ์แสดงถึงความเป็นใหญ่ อำนาจวาสนา และความมีโชคชัย ในขณะที่ชาวอินเดียใช้บางส่วนของต้นราชพฤกษ์เป็นอาหาร นำไปใช้เลี้ยงสัตว์ นำไปใส่เป็นส่วนผสมในบุหรี่ และยังมีรูปของดอกไม้ชนิดนี้ปรากฏบนแสตมป์ราคา 20 รูปีของอินเดียอีกด้วย ส่วนประเทศลาวนำดอกคูนไปบูชาพระที่วัด และแขวนไว้หน้าบ้านในช่วงเทศกาลปีใหม่ โดยมีความเชื่อกันว่าดอกคูนจะนำพาความสุขความโชคดีมาสู่ตนเองและครอบครัว ถือเป็นการเริ่มต้นปีด้วยความเป็นสิริมงคล

Anecdote

    นอกจากจะใช้เพื่อประดับให้ร่มเงาตามบ้านเรือนแล้ว ความเชื่อเรื่องสิริมงคลของต้นราชพฤกษ์นั้น ยังฝังแน่นอยู่ในวิถีของคนไทย จนมีการนำไม้ราชพฤกษ์ไปใช้ในการประกอบพิธีสำคัญทั้งหลาย เช่น ทำเป็นไม้เสาหลักเมือง หรือใช้ในการสร้างบ้าน นอกจากนั้น ไม้ราชพฤกษ์ยังถูกนำไปใช้เป็นส่วนประกอบของการทำคฑาจอมพล และธงชัยเฉลิมพลของเหล่าทหาร ซึ่งนับเป็นสองสิ่งศักดิ์สิทธิ์ที่ข้าราชการในกองทัพไทยต้องให้ความเคารพอย่างสูงสุด นอกจากนั้น ราชพฤกษ์ยังเป็นต้นไม้ประจำสองจังหวัดในประเทศไทย ได้แก่ ขอนแก่น และนครศรีธรรมราช รวมถึงยังเป็นดอกไม้ประจำรัฐ Kerala ของอินเดียด้วย

Basic Facts

Scientific Name: Cassia fistula
Family: Fabaceae
Colors: เหลือง
Seasons: ฤดูร้อน (กุมภาพันธ์ถึงพฤษภาคม)
Length of time to grow: จะเริ่มมีดอกให้เห็นหลังปลูกประมาณ 5 ปีขึ้นไป ปลูกโดยการเพาะเมล็ด, ทาบกิ่ง, เสียบยอด

Reference